Tình huống 11: “Ảnh hưởng sức khỏe bà mẹ”
1. Diễn biến: Vàng Thị M (14 tuổi), một cô gái người dân tộc thiểu số, sinh ra trong một gia đình đông con. Do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, M chỉ học hết lớp 7 rồi nghỉ phụ bố mẹ làm nương. Trong một lần tham gia chợ phiên đầu năm, M quen một thanh niên cùng bản hơn cô 3 tuổi. Hai người nảy sinh tình cảm và sau vài tháng tìm hiểu, gia đình hai bên quyết định tổ chức đám cưới. Khi đó, M mới 15 tuổi, cơ thể còn chưa phát triển hoàn thiện, nhưng cả gia đình đều cho rằng “con gái vùng này lớn sớm”, “lấy chồng sớm mới có người đỡ đần việc nhà”. Bản thân M cũng chưa hiểu hết trách nhiệm của hôn nhân, chỉ nghĩ rằng lấy chồng sẽ bớt vất vả và theo bạn bè cho vui. Sau đám cưới, M phải gánh vác nhiều việc nặng nhọc như làm nương, cõng nước, giã ngô… khiến sức khỏe suy giảm. Cô mang thai ngay sau khi cưới nhưng bị sẩy thai, rồi sau đó tiếp tục thai lần hai cũng không giữ được. Lần mang thai thứ ba, do thiếu dinh dưỡng, lao động nặng và không được khám thai định kỳ, M sinh con thiếu tháng nặng chỉ hơn 1,8kg, sức khỏe rất yếu, thường xuyên phải đi trạm y tế cấp cứu. Chồng M đi làm ăn xa theo mùa, thu nhập bấp bênh, gánh nặng chăm con và chi phí thuốc men dồn lên vai đôi vợ chồng trẻ. M nhiều lần khóc vì bất lực, nói rằng: “Giá như ngày trước em được học thêm vài năm, được khuyên bảo nhiều hơn thì có lẽ không khổ như bây giờ.”
2. Câu hỏi: Kết hôn và sinh con ở độ tuổi vị thành niên gây tác hại về sức khỏe bà mẹ như thế nào?
3. Trả lời: Tuổi dậy thì là giai đoạn cơ thể đang phát triển và hoàn thiện (khung xương chậu còn nhỏ, chưa hoàn thiện → dễ khó sinh, đẻ khó, băng huyết, nguy hiểm đến tính mạng), việc kết hôn sớm khiến cơ thể chưa kịp phát triển hoàn thiện, dễ mắc các bệnh phụ khoa, bệnh sinh sản, bệnh hậu sản, khi mang thai dễ bị thiếu máu, sinh non và nguy cơ tử vong mẹ cao hơn nhiều lần
Tình huống 12: “Sức khỏe trẻ sơ sinh”
1. Diễn biến: Hầu Thị Th và Vàng Mí Ch là đôi bạn cùng học lớp 10 tại một trường THPT vùng cao. Th hiền lành, chăm chỉ, còn Ch nhanh nhẹn, hay tham gia văn nghệ của trường. Hai em quen nhau khi cùng luyện múa hát cho ngày hội văn hóa dân tộc. Tình cảm tuổi mới lớn khiến cả hai ngày càng gắn bó. Nhiều lần giáo viên và bạn bè nhắc nhở phải tập trung học tập, nhưng Th và Ch vẫn thường xuyên đi chơi riêng, có lúc bỏ tiết học. Sau kỳ nghỉ Tết, Th bất ngờ nghỉ học một thời gian dài. Sau đó, cả bản mới biết Th đã theo Ch về nhà “ở thử”. Hai gia đình ban đầu phản đối, vì cả hai đều chưa đủ tuổi kết hôn, nhưng lo sợ "xấu mặt họ hàng", cuối cùng cha mẹ đành để hai con sống cùng nhau. Khoảng nửa năm sau, Th mang thai khi mới 16 tuổi. Cơ thể chưa phát triển đầy đủ, nên Th thường xuyên mệt mỏi, chóng mặt. Gia đình nghèo, đường lên trạm y tế xa nên việc khám thai không được thường xuyên. Sang tháng thứ 8, Th trở dạ sớm và sinh bé trai thiếu tháng, cân nặng chỉ hơn 1,7 kg. Bé thở yếu, hay tím tái, phải đưa đi viện cấp cứu. Sau khi về nhà, bé thường xuyên viêm phổi, còi cọc, chậm tăng cân, chậm biết lẫy, biết bò. Ch mới 18 tuổi, kinh nghiệm chăm con gần như không có, nhiều đêm hai vợ chồng trẻ bế con đi sang nhà hàng xóm nhờ giúp đỡ vì bé khóc mãi không nín. Kinh tế gia đình ngày càng khó khăn, tiền thuốc men tốn kém khiến Ch phải bỏ ý định đi học nghề, theo người quen đi làm thuê xa nhà. Th ở nhà một mình chăm con, nhiều khi bật khóc vì kiệt sức. Em tâm sự với cán bộ Hội Phụ nữ xã: “Giá như em còn đi học, giá như ngày đó không bỏ học về ở với nhau thì có lẽ cuộc sống của em đã khác.”
2. Câu hỏi: Nếu một em gái tảo hôn, con sinh ra chịu ảnh hưởng gì như thế nào?
3. Trả lời: Mẹ còn quá nhỏ tuổi thì con sinh ra dễ bị yếu, nhẹ cân, sinh non, hay ốm, chậm lớn, chậm biết đi, chậm biết nói. Nhiều bé mắc bệnh bẩm sinh, khó nuôi, phải đi viện nhiều lần. Vì mẹ chưa đủ tuổi, cơ thể chưa khỏe nên thai không được nuôi dưỡng tốt, con sinh ra rất thiệt thòi.
Tình huống 13: “Tương lai về kinh tế”
1. Diễn biến: Vàng Mí Ch và Lý Thị K sống tại một thôn vùng cao. Cả hai quen nhau khi cùng học lớp 10. Do yêu nhau sớm nên Ch và K quyết định bỏ học giữa chừng để về sống với nhau dù mới 16, 17 tuổi. Sau ngày cưới, Ch và K dọn về căn nhà tạm của gia đình, không nghề nghiệp, không thu nhập ổn định. Hằng ngày, hai vợ chồng trẻ chỉ biết đi làm thuê theo mùa: ai thuê gì làm nấy, làm cỏ thuê, bốc ngô, chặt củi, phụ xây… Tiền công ít ỏi, có hôm đủ ăn, có hôm không. Khi sinh con đầu lòng, mọi gánh nặng càng trở nên nặng nề. Ch và K không có kiến thức nuôi con, không biết cách chăm sóc trẻ sơ sinh. Con ốm thì hoang mang, phải chạy sang nhà hàng xóm hỏi hoặc chờ ông bà đi cùng xuống trạm y tế. Tiền thuốc men, tiền tã bỉm đều do cha mẹ hai bên hỗ trợ. Vì điều kiện kinh tế khó khăn, đứa trẻ đến tuổi đi học nhưng không có tiền mua sách vở, quần áo. Ch buồn bã nói với cán bộ xã: “Chúng cháu làm mãi cũng không đủ ăn, không có điều kiện để lo cho con đi học”. Cuộc sống túng thiếu khiến mâu thuẫn vợ chồng ngày càng nhiều. K ở nhà trông con, ít tiếp xúc với bạn bè nên hay buồn chán; còn Ch đi làm xa theo mùa, thu nhập bấp bênh, đôi khi phải vay nợ để sống qua ngày.
2. Câu hỏi: Việc kết hôn và sinh con khi chưa đủ tuổi đã gây ra những khó khăn gì cho Ch và K về kinh tế?
3. Trả lời: Việc Vàng Mí Ch và Lý Thị K kết hôn khi chưa đủ tuổi đã dẫn đến nhiều hậu quả trực tiếp: không có nghề nghiệp, không có thu nhập ổn định, phải dựa vào cha mẹ; thiếu kiến thức nuôi con; con sinh ra và lớn lên chịu nhiều thiệt thòi; và nguy cơ nghèo đói kéo dài.
Tình huống 14: “Tăng tệ nạn xã hội”1.
Diễn biến: Lý Thị Th và Vàng Mí L lớn lên tại một xã vùng cao còn nhiều khó khăn. Khi cả hai đang học lớp 11, do thiếu hiểu biết và tác động từ hủ tục, họ quyết định bỏ học để lấy nhau. Sau đám cưới, được bố mẹ chồng cho ra ở riêng, Th và L bắt đầu cuộc sống tự lập với muôn vàn thiếu thốn, trong khi cả hai chưa có nghề nghiệp, kiến thức, hay kỹ năng nuôi dạy con. L chỉ có thể làm các công việc thời vụ: phụ hồ, phát nương, bốc vác… Thu nhập lại bấp bênh; hôm có việc, hôm không. Th thì ở nhà chăm con nhỏ, không có điều kiện học nghề, không tạo được nguồn thu nhập phụ. Hai mẹ con thường xuyên ốm đau, thiếu thốn dinh dưỡng, trong khi kinh tế gia đình luôn căng thẳng. Áp lực kiếm tiền ngày càng đè nặng khiến L trở nên mệt mỏi và dễ chán nản. Trong những lúc thất nghiệp hoặc mất việc, L bắt đầu tìm đến rượu để giải tỏa. Ban đầu chỉ là uống cùng bạn cho “vui”, nhưng dần trở thành thói quen. Trong những cuộc nhậu, L bị bạn bè lôi kéo tham gia cờ bạc, lô đề với hy vọng có thêm tiền trang trải, nhưng càng chơi càng thua, nợ nần chồng chất. Cha mẹ chồng biết chuyện và ra sức khuyên can. Tuy nhiên, vì tuổi còn trẻ, thiếu kiến thức, thiếu người định hướng và bị bạn bè xấu lôi kéo, L chỉ nghe được vài hôm rồi đâu lại vào đó. Có lúc, khi say rượu, L còn to tiếng với vợ và gây rối trật tự tại thôn bản.
2. Câu hỏi: Việc Th và L bỏ học sớm để lập gia đình trong khi chưa có nghề nghiệp ổn định; thiếu việc làm và bị lôi kéo vào rượu chè, cờ bạc có phải là một trong những nguyên nhân làm gia tăng tệ nạn xã hội tại địa phương?
3. Trả lời: Việc Th và L bỏ học sớm để lập gia đình trong khi chưa có nghề nghiệp ổn định; thiếu việc làm và bị lôi kéo vào rượu chè, cờ bạc là một trong những nguyên nhân làm gia tăng tệ nạn xã hội tại địa phương. Vì: Áp lực gia đình trong khi còn quá trẻ; đặc biệt khi kết hợp với thiếu việc làm, thiếu giáo dục và bế tắc về kinh tế là những nguyên nhân làm tăng nguy cơ mắc các tệ nạn xã hội như rượu bia, cờ bạc và các hành vi vi phạm pháp luật khác.
Tình huống 15: “Bạo lực gia đình”
1. Diễn biến: Thào Thị M, 16 tuổi, là con gái lớn trong một gia đình nghèo ở vùng núi. Mùa vụ thất bát, nhà đông miệng ăn, nên khi có người sang dạm hỏi, bố mẹ M đành gả em cho Lầu Mí T - chàng trai 18 tuổi cùng xóm. Cuộc hôn nhân đến quá sớm, không vì tình yêu mà vì gánh nặng cơm áo. M không được đi học tiếp, cũng chẳng có cơ hội tìm hiểu T trước khi về làm vợ. Những ngày đầu về nhà chồng, M cố gắng làm hết mọi việc để “tròn bổn phận”, hy vọng dần sẽ có hạnh phúc. Nhưng T vốn tính nóng nảy, lại mang suy nghĩ “vợ phải nghe lời chồng”, nên mỗi khi M lúng túng hay làm điều không vừa ý, anh ta liền lớn tiếng quát mắng. Nhiều lần trong cơn bực tức, T đánh M rất đau. Căn nhà bé nhỏ giờ chỉ còn tiếng cãi vã và những giọt nước mắt thầm lặng của cô gái 16 tuổi. M sống trong sợ hãi. Mỗi sáng tỉnh dậy, em đều lo lắng chỉ cần lỡ tay làm đổ nồi cơm hay quét nhà chưa sạch là sẽ bị đánh. Nỗi bất an kéo dài khiến M gần như không ngủ được, lúc nào cũng mệt mỏi, chán ăn. Dần dần, em có dấu hiệu trầm cảm: không muốn nói chuyện với ai, không dám về thăm bố mẹ vì sợ bị trách “không làm được vợ”. Trong một đêm mưa, sau trận cãi vã dữ dội, M ngồi thu mình nơi góc bếp, nước mắt hòa lẫn tiếng mưa rơi. Em tự hỏi: “Nếu không bị gả sớm… có lẽ cuộc đời mình đã khác”.
2. Câu hỏi: Việc M bị gả cho T trong khi chưa đủ tuổi kết hôn có phải là nguyên nhân dẫn đến hành vi bạo lực gia đình hay không?
3. Trả lời: Việc M bị gả cho T trong khi chưa đủ tuổi kết hôn là nguyên nhân chính dẫn đến hành vi bạo lực gia đình. Vì: Tảo hôn là hành vi vi phạm quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình, xâm hại quyền trẻ em và làm tăng nguy cơ bạo lực trong hôn nhân. Hành vi của T như đánh đập, hành hạ, gây đau đớn về thể xác, cùng việc quát mắng, xúc phạm, đe dọa làm M sợ hãi, đều được Luật Phòng, chống bạo lực gia đình xác định là bạo lực thể chất và bạo lực tinh thần, bị pháp luật nghiêm cấm.
